Seminarium naukowe: polski marksizm

W dniach 15–16 września 2021 odbędzie się dwudniowa sesja naukowa poświęcona marksizmowi, organizowana przez Zakład Najnowszej Historii Politycznej ISP PAN, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW oraz Wydział Filozoficzny UAM w Poznaniu.

„Rozpad ZSRR uwolnił Marksa od publicznego utożsamiania go z leninizmem” – twierdził Eric Hobsbawm. Od kryzysu ekonomicznego w 2008 r. stało się jasne, że „(...) wciąż jest mnóstwo powodów, by brać pod uwagę to, co Marks miał do powiedzenia o świecie”. Wzrastające napięcia, wywoływane autodestrukcyjnym odziaływaniem globalnej gospodarki, sprawiają, że pytania, które stawiał Marks, wracają w nowym kontekście.

Jednak w polskim dyskursie publicznym marksizm jest konsekwentnie demonizowany. Wpisanie w deterministyczną triadę „marksizm-leninizm-stalinizm”, obarcza Marksa i kontynuatorów jego myśli moralną odpowiedzialnością za zbrodnie reżimów totalitarnych. Tymczasem, jeśli rację miał Henryk Skolimowski – żołnierz AK, uczeń Kotarbińskiego z Uniwersytetu w Oksfordzie – że polski marksizm był „marksizmem analitycznym, krytycznym i twórczym; wyróżniającym się oryginalnością i klarownością na poziomie dorobku myślowego samego Marksa”, to warto pochylić się nad dorobkiem jego twórców i sprawdzić, na ile stawiane przez nich pytania i diagnozy są lub stają się na powrót aktualne.

Celem dwudniowej sesji jest refleksja nad specyfiką polskiego marksizmu. Chodzi tu zarówno o określenie roli, jaką ten odgrywał w formowaniu się polskiej drogi do nowoczesności na przełomie XIX i XX stulecia, jak i przyjrzenie się dorobkowi naukowemu niemal pięciu dekad peerelowskiej humanistyki i nauk społecznych.

O specyfice polskiego marksizmu w okresie jego supremacji jako oficjalnej ideologii państwowej stanowi jego geopolityczne usytuowanie. Rozwijał się między centrum a peryferiami; w pewnej autonomii od komunizmu radzieckiego oraz szedł w innym kierunku niż marksizm zachodni. Historia marksizmu w powojennej Polsce naznaczona jest kilkoma znaczącymi okresami ożywionych polemik z oficjalną wykładnią.

To, co dla jednych stanowiło „rewizjonizm”, „reakcyjny reformizm” czy „odchylenia od socjalizmu”, w oczach innych urastało do rangi marksistowskiej awangardy. Bankructwo całej formacji ideologicznej obciążyło przepastny dorobek polskich badaczy ogromną hipoteką światopoglądową. Paradoksalnie, współcześnie ponownie obserwujemy problem niedostatku krytycznych wątków marksizmu, który ze swymi narzędziami analizy mógłby służyć za kontrapunkt dla dominującego liberalizmu ekonomicznego.

Chcemy także przyjrzeć się „źródłom” polskiego marksizmu. Socjalizm w ogólności, jak i jedna z jego form – marksizm, stanowił bez wątpienia jedną z najbardziej płodnych koncepcji społecznych, jakie wykorzystywane były przez pierwszych polskich socjologów, ekonomistów, etnologów i psychologów społecznych.

Jako koncepcja pozwalająca na wyjaśnienie nierówności społecznych w kategoriach walki klas, marksizm powodował rodzaj uwrażliwienia społecznego, które stanowiło podglebie formowania się radykalnej inteligencji zaangażowanej w Polsce, tzw. pokolenia niepokornych. Będąc podstawą ideową działania rewolucyjnych partii socjalistycznych w trakcie robotniczej Rewolucji 1905 roku marksizm stanowił także ideę składową nowoczesnego doświadczenia politycznego.

Krytyka niesprawiedliwości systemu kapitalistycznego przyjmowała często w polskim kontekście wymiar etyczny – dając podstawy do rozwoju specyficznej wersji marksizmu, skoncentrowanego na swoistym „uspołecznionym indywidualizmie”, a nawet humanizmie, doktrynie doskonalenia człowieka poprzez samopomoc i samorząd, które owocowałyby zmianą społeczną na szeroką skalę. Archeologia polskiego marksizmu stanowi zatem również ważny punkt w dyskusji o „długim trwaniu” tradycji zaangażowania społecznego w naszym kraju.

Komitet organizacyjny:

  • dr Bartłomiej Błesznowski (ISNS UW)
    • mgr Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz (Wydział Historii UAM, stypendystka Laboratorium im. R. Pipesa ISP PAN)
    • mgr Filip Karol Leszczyński (Wydział Filozoficzny UAM)

Organizatorzy instytucjonalni:

  • Zakład Najnowszej Historii Politycznej ISP Polskiej Akademii Nauk
    • Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego
    • Wydział Filozoficzny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Matronat medialny:

  • „Praktyka Teoretyczna” – czasopismo naukowe

Wydarzenie online dla osób zarejestrowanych – więcej informacji na stronie wydarzenia.

Ostatnio zmienianyśroda, 15 wrzesień 2021 12:00
(0 głosów)
Wyświetlony 7 razy

Skomentuj

Upewnij się, że wymagane pola oznaczone gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.